Over de expositie ZilverstiQSel

In het najaar van 2022 begonnen de leden van kunstenaars-collectief StiQS met een nieuw avontuur. Normaal is textiel het medium van hun kunst. Textiel is zacht, tactiel, soepel, teer en kwetsbaar. Daarbij is het slap en vormt zich niet zonder kunstgrepen (plooien, ribben, verharden of een steunmateriaal als ijzerdraad) tot een waarlijk ruimtelijke vorm.
Nu onderzocht StiQS een heel ander materiaal. Metaal is hard, glanzend, maar toch ook wel tactiel. Het zal duidelijk zijn dat zo’n heel ander materiaal compleet nieuwe uitdagingen bracht: knippen werd vervangen door zagen, borduren door walsen en hameren, en onze naald door een spijker of boor.
De ervaren edelsmid Pauline Barendse gaf in drie lessen een kleine inkijk in metaal-bewerken. Eén van die lessen vond plaats in het zilveratelier van het Zilvermuseum. Daarna zochten de kunstenaars zelf verder hun weg met de hier getoonde sieraden als eindresultaat. Natuurlijk kunnen textielkunstenaars met hun beperkte (materiaal)kennis niet concurreren met goed opgeleide zilver- en edelsmeden. Maar wel kunnen ze hun eigen interpretatie geven van het materiaal en proberen een brug te slaan tussen de twee werelden die in deze tentoonstelling centraal staan: textiel en metaal.

Deze expositie was te zien tot 23 juni 2024 in het Zilvermuseum Schoonhoven

Op 21 en 22 september 2024 zijn de sieraden van StiQS te zien tijdens de Kunstroute in Leiden.

Scapulier Nettie Ploeg

Nettie Ploeg – Scapulier
ntk

Nettie Ploeg

Sieraden maken was voor mij een nieuwe uitdaging! Samen met Pauline aan de slag. Sommige technieken bleken niet haalbaar voor mij (hameren en zagen). Dus op zoek naar oplossingen en andere manieren om toch aan het werk te zijn.
Uit de (waardeloze) spullen op mijn tafel ontstond gebruik makend van een spiraal en kralen het rood/ wit diadeem.
Op zoek naar bedelarmbanden, schakels en bedeltjes vond ik het blauwe scapuliertje van mijn opa Piet.
Scapuliertjes werden naar Katholieke traditie ter bescherming gespeld op je onderhemd of borstrok. Ter herinnering aan opa Piet heb ik een grote scapulier gemaakt en dat samen met een ander bedeltje bevestigd op het hemdje dat mijn moeder voor mij als baby breide.Daarna de gedachte van door wie willen wij nu in deze tijd beschermd worden? Door Superman! Voor hem dus ook een grote scapulier!

Scapulier met babyhemdje
Diadeem
Scapulier Superman

Nettie Ploeg – Scapulier Superman
€ 120

Nettie Ploeg – Diadeem
€ 90

Marga Lansink- Marken Anders
ntk

Marga Lansink- Broche
€ 50

Marga Lansink

In mijn avontuur met metaalbewerking experimenteerde ik met wat er mogelijk is met aluminiumplaat. Ik heb o.a. gezaagd en gewalst met kant. Vervolgens zocht ik naar een combinatie van metaal-textiel oftewel hard-zacht. Met in mijn achterhoofd dat het een sieraad moest worden in relatie tot de lessen in het zilvermuseum o.l.v. Pauline.
Marken Anders – Dit halssieraad ontstond door mijn belangstelling voor onze nationale klederdracht. De drang om het culturele erfgoed levend te houden, resulteerde in een moderne twist van de Markense dracht.

Memories – Hard-zacht. Wat is er mogelijk op dit gebied om te komen tot een sieraad. Oude fotonegatieven met familiemomenten inspireerden mij om deze herinneringen dicht op het lijf te dragen. Verbonden door haakwerk dat veel in de familie werd gedaan.

Marken Anders
Broche
Memories (ketting)

Marga Lansink- Memories
€ 95

Gonny de Bekker – Samen in Rood
€ 55

Gonny de Bekker – Glittersteen
ntk

Gonny de Bekker

Harde materialen vragen een andere bewerking dan de zachte materialen waarmee een textielkunstenaar vaak werkt. Het werken met een combinatie van beide materialen was dan ook een zoektocht, met daarbij de uitdaging om een enigszins draagbaar sieraad te maken. Met het proces ben ik bij sommige werken uit gegaan van materialen die ik in de natuur of als afval vond. Soms kan het gebruik van parels of kralen het geheel verrijken en wordt het meer een sieraad.

Samen in Rood
Glittersteen
Harig Koper
Bladeren

Gonny de Bekker – Harig Koper
€ 55

Gonny de Bekker – Bladeren
ntk

Flox den Hartog Jager – Burcht 1 en 2
€ 100 per stuk

Flox den Hartog Jager

In mijn tienerjaren dacht ik edelsmid te zullen worden, maar het liep anders. Jaren later waren er de lappen van mijn schoonmoeder en die maakten veel goed. Maar met deze lessen van Pauline Barendse kreeg ik een tweede kans. Het is spannend werken als je de technieken niet geheel onder de knie hebt: je durft veel meer en denkt veel minder aan de problemen die je tegen kunt komen en misschien uit de weg wilt gaan op je weg naar een voltooid product.
Ik was al bezig met de plattegronden van burchten, dikke muren, ronde torens, precies de organische vormen, die bij mij horen en die je in veel van mijn werk terug kunt zien.
Mijn andere fascinatie zijn tegenstellingen: groot – klein, hard zacht. Ook dat zie e terug in mijn sieraad, dat zowel groot en opzichtig als klein en verfijnd te dragen is. De achter glas tekening in het midden refereert aan de borduursteekjes die ik normaliter maak.

Burcht 1
Burcht 2
Broche
Face

Flox den Hartog Jager – Speld
€ 30

Flox den Hartog Jager – Face
€ 60

Astrid Streng – Zeenanemoon
€ 90

Astrid Streng – Stropless 2
ntk

Astrid Streng

De stropdas is een essentieel onderdeel van het mannenkostuum. Mijn “dassen” zijn zonder strop en niet alleen voor mannen. Ze worden nonchalant als sieraad om de hals gedragen.
Het hoefijzermotief is ontstaan door schakels van een ketting plat te slaan, zodat deze een interessante vorm en kleur krijgen.
Door schakels met elkaar te combineren, ontstaan nieuwe motieven. Ieder mag daar zijn eigen interpretatie aan geven.

Zeeanemoon
Spons, op strand gevonden hout en vissersgaren en goudkleurig ijzergaren.

Zeeanemoon
Stropless 2
Object
Stropless 1

Astrid Streng – Object
€ 35

Astrid Streng – Stropless 1
€ 275

Teuny Bakker
Koper Wikkel
€ 40

Teuny Bakker

Het werk voor deze expositie is na veel strubbelingen tot stand gekomen. Het ging niet van een leien dakje.

Ik ben begonnen met harde materialen te smeden en te vormen.  Dit heb ik gecombineerd met houten en rubberen kralen. Omdat ik het textiel miste ben ik begonnen een soort van grote kraag te maken met de vorm van een Kazuifel als uitgangspunt. Met verf  ronde cirkels erop geschilderd. Dit was mijn eerste probeersel.

Daarna heb ik stoffen bij elkaar gezocht om het eindwerkstuk te maken.  Zwarte, groene en zilveren combinaties. De gesmede plaatjes toegevoegd als versiering. De opdracht was hard-zacht en verbindingen. Dat heb ik in dit werkstuk toegepast.

Koperwikkel
Swing Kazuifel

Teuny Bakker
Swing Kazuifel
€ 300

Marieke Steenhorst – Proef 1
ntk

Marieke Steenhorst – Proef 2
ntk

Marieke Steenhorst

Het vakmanschap van filigrain specialist Cor Kuijf en de Zeeuwse knopen. De verdwijnende traditie van de streeksieraden. De zilveren bolletjes, spinnetjes, het filigrain en cantilly.
Textiel en metaal, hard en zacht maar ook heden en verleden, allemaal tegenstellingen. Maar ook relatief, hard is alleen hard naast zacht en oud alleen oud naast jong….. Al deze elementen komen samen in het kwetsbare zachte zilverborduurwerk dat er “hard” uit ziet.
Het verleden van de Zeeuwse knopen en de streeksieraden zet zich door in hedendaagse sieraden met dezelfde onderdelen, bolletjes en filigrain.

Proef 1
Proef 2
Zeeuws Zilver

Marieke Steenhorst – Zeeuws Zilver
ntk

Marieke Steenhorst – Zeeuws Zilver
ntk

Saskia Beentjes – Zeeschatten in Vilt en Zilver
€ 300 (per 4)
€ 225 (per 3)

Saskia Beentjes

Af en toe vind je een foto, of maak je die zelf, die je blijft inspireren. Elke keer als je naar de foto kijkt wil je er wat mee. Voor mij is zo’n foto mijn inspiratiebron voor het werk dat ik heb gemaakt in het coaching traject van Paulien. Het viltproces is voor mij bekend terrein maar het vrij borduren, werken met bladzilver en het zilversmeden waren allemaal disciplines waar ik mij in de loop van het traject in heb verdiept.
Saskia

Zeeschatten in Vilt en Zilver
te dragen als broche, oorbel of neer te zetten als object

Saskia Beentjes – Zeeschatten in Vilt en Zilver

Bent u geinteresserd in een van de objecten of sieraden neem dan contact op met StiQS via email stiqsnl@gmail.com

De bedelarmband van Stiqs

Elk lid van ons kunstenaarscollectief maakte een bedel voor de armband die onze band symboliseert

We merken dat veel mensen niet meer precies weten wat een bedelarmband is. Daarom onderstaand artikel.

De Bedelarmband van StiQS

Tekst: Flox den Hartog Jager
Foto’s: John Drop

Een roze hartje aan een armband. Dat was het begin van bedelarmband, die in de jaren ‘60 van de vorige eeuw zo populair was. Die eerste armband kreeg koningin Victoria in 1840 van haar echtgenoot prins Albert bij de geboorte van hun eerste kind, een dochtertje dat ook Victoria heette. Het hartje kon open. Aan de ene zijde bevatte het een lokje haar en aan de andere zijde werd haar naam en geboortedatum gegraveerd. Albert zette de traditie voort en na verloop van tijd hingen aan de armband negen hartjes: roze voor prinses Victoria, turquois voor Albert, rood voor Alice, donker blauw voor Alfred, doorschijnend wit voor Helena, donker groen voor Louise, midden blauw voor Arthur, opaak wit voor Leopold en licht groen voor Beatrice.

Zo begon de loveaffaire die Victoria had met de bedelarmband. In de loop van haar leven liet ze er verschillende maken om de hoogtepunten te gedenken – een armband met haar kleinkinderen- maar ook de dieptepunten – een armband met bedels waarop tekens van rouw na de dood van haar geliefde Albert –.

Haar idee kreeg navolging onder de bevolking, die toen net als nu gefascineerd was door alles dat leden van het koningshuis deden. Maar omdat de bedels per stuk door edelsmeden gemaakt werden, was het een dure liefde en alleen weggelegd voor de rijken. Het was dan ook een schot in de roos toen Tiffany in 1889 me een goedkopere versie kwam. Een armband met één hart eraan.

Amuletten en chatelaines als voorlopers

Natuurlijk waren er voorlopers van deze bedelarmband. Kettingen met hangers of amuletten werden al vanaf de oertijd gedragen. De kralen werden in het stenen tijdperk gemaakt van klei, been, schelp of ivoor gewonnen uit mammoettanden. In de bronstijd kwamen daar (half)edelstenen als lapis lazuli en bergkristal bij.  De hangers moesten de goden gunstig stemmen, beschermen tegen kwaad. Ze gaven de drager kracht. De amuletten waren onderdeel van de nog magische wereld waarin de mensen toen leefden.

In het oude Rome droegen velen medaillons. In het de medaillons vaak een geschreven wens, een roep om kracht en dapperheid. Ze werden dicht bij het hart op het blote lichaam gedragen, opdat deze eigenschappen makkelijk door het lichaam zouden kunnen worden overgenomen. In de loop van de tijd komt er onder de vroege Christenen in Rome een belangrijk symbool bij: een hanger/bedel in de vorm van een vis. Daardoor kon men in groepen en onder bekenden gelijkgezindheid tonen, nog voor men erover sprak. Ook kruisvaarders droegen nog amuletten onder hun kleding, maar in de Renaissance neemt het geloof in magie en toverkracht af en verliezen amuletten hun aantrekkingskracht.

Een andere voorloper van de bedelarmband waren de chatelaines. In het begin ging het om een praktische oplossing voor een probleem: waar moet je al je belangrijke dagelijkse spullen laten als er in je kleding geen zakken zitten. Voor heren werden zakken rond 1700 de mode. Maar vrouwen droegen hun naaigerei – een schaar, vingerhoedhuisje, en kokertjes voor naalden en pincetten-, sleutelbos, buideltasje aan lange kettingen aan de band van hun rok. De chatelaines van rijke vrouwen waren ook rijk versierd, die van de huishoudster was vooral nuttig.

Armband als boodschap

In de tijd van Victoria had de bedelarmband niet alleen zijn magische kracht verloren, maar ook het nut dat aan zijn voorganger de chatelaine nog kon worden toegekend. De Romantiek was aangebroken en Victoriaanse tijdgenoten gebruikten hun bedelarmband dan ook als verwijzing naar hun geliefde en hun gezin. De bedels hadden geheime compartimenten, waarin je lokjes haar of andere aandenkens kon bewaren, de ketting werd gegraveerd met spreuken als: ‘denk aan mij als je hiernaar kijkt’.

Dergelijke boodschappen konden ook op een andere manier worden gebruikt. De suffragettes droegen armbanden of broches met bedels in de kleuren groen, wit en violet. Samen vormden ze de begin letters van hun slogan: ‘Give Women the Vote’ en dat werd begrepen door gelijkgestemden, net als de hangers in de vorm van een vis van de vroege Christenen. In de eerste wereldoorlog droegen vrouwen armbanden met daaraan aandenkens aan hun echtgenoot, broers of vader. Militaire motieven werden mode: vliegtuigen, soldaatjes of de nationale vlag. Soms ging het om een grove hanger, gesneden uit een muntstuk door een soldaat in de loopgraven.

Filmsterren populariseren de bedelarmband

Na de oorlog en in de roaring twenties kwam de fascinatie met het witte doek, filmsterren en de armbanden die zij droegen. Deze trend zette door na de tweede wereldoorlog met filmsterren als Nathalie Wood, Grace Kelly, Elizabeth Taylor en Sophia Loren. Zij droegen hun bedelarmbanden niet alleen in het dagelijks leven, maar ook in films als Hitchcock’s Rear Window en Giant, een film met in de hoofdrollen Elizabeth Taylor, Rock Hudson and James Dean. De armbanden vielen in die tijd des te meer op door de zeven-achtse mouw die modehuis Dior in die tijd populair maakte.

In de jaren zestig werden bedelarmbanden hoe langer hoe meer symbolen van volwassenheid of van andere rites de passage. Je kreeg ze als jong meisje vaak van je oma of peettante bij de eerste communie, of een bijzondere verjaardag en daarna werd hij regelmatig aangevuld met bedels: souvenirs die je kreeg na een reisje van je vader, broer of oom of als herinnering aan grote en kleine overwinningen zoals een zwemdiploma. In de jaren zestig worden de bedels aangepast aan de  heersende mode en zie je popidolen als de Beatles of de Monkeys verschijnen, maar ook popart had invloed. Walt-Disney figuren doen hun intrede en goedkope plastic hangertjes in de vorm van alledaagse gebruiksvoorwerpen naar analogie van de blikken Campbell soep die Andy Warhall vereeuwigde in zijn kunst.

 

Vrouwenbeweging betekent het einde

Deze trend was in de jaren ’70 plotseling voorbij. De vrouwenbeweging maakte een eind aan de bedelarmband die werd gezien als symbool van vrouwelijkheid, huiselijkheid en het huwelijk als hoogste ideaal voor een meisje. De armbanden pasten niet in de hippiecultuur van oude spijkerbroeken, Levi-jasjes en hot-pants. Huiselijkheid en het huwelijk werden vervangen door nieuwe idealen. Een meisje is op haar toekomst voorbereid, want na 1956 is ze handelingsbekwaam ook als ze getrouwd is; dat wil zeggen ze mag buitenshuis gaan werken, een bankrekening openen en zonder toestemming van manlief op reis, hoewel hij nog tot 1 januari 1970 volgens de wet het hoofd van het gezin blijft. Jonge vrouwen, of ze nu ongehuwd of gehuwd waren, kregen een baan(tje).  Op kantoor maakte een bedelarmband te veel lawaai en raakte verstrikt in typemachines. De armbanden kwamen in de la te liggen en in de jaren ‘ 80, toen de prijzen van goud en zilver stegen werden vele om die reden gestolen.

 

Revival

Het lijkt alsof de bedelarmband vanaf 2000 een revival doormaakt. Moderne vormen als Pandora en Noosa Chunks grijpen terug op de magie van de vroegste amuletten hangers. De kralen en Chunks beloven liefde, geluk en stemmen fortuna gunstig.

Een heel andere betekenis heeft de ketting van jonge kinderen die een lang traject met behandelingen tegen kanker hebben doorstaan. Zij krijgen een kanjerketting, waaraan speciale kralen voor elk onderdeel van hun onvoorstelbare reis. De kralen symboliseren vooral hun dapperheid bij elke moeilijke stap die ze hebben ondernomen om weer beter te worden.

En tot mijn verbazing is ook die bedelarmband uit de jaren ’60 weer terug. Hij wordt opgeknapt en doorgegeven door de meisjes uit de jaren ’60 -nu grootmoeders- aan hun kleindochters. Kennelijk is de connectie met de vrouwelijke idealen uit de ’50 en ’60 verdwenen. Ook weten ze vaak niet meer voor welke dromen, verwachtingen en doelen de bedels symbool stonden. Wel weten ze dat ze de armband van hun oma kregen en dat ze er zo verguld mee waren. We kunnen dan ook concluderen dat zo’n armband onmiddellijk herinneringen aan vroeger oproept en dan vooral ons ouderlijk huis. En juist dat is de belangrijkste reden om hem door te geven. Daarmee is de armband nu (opnieuw) tot symbool van de band tussen generaties geworden.

De bedelarmband van StiQS

Voor StiQS zijn vooral de schakels van belang. Zij belichamen de verbondenheid, die de kunstenaars van het collectief met elkaar voelen. Aan elk van de schakels hangt een bedel, die iets over ons zelf en onze interesses zegt. Hij was te zien op 23 en 24 september 2023 in galerie de Lange Brug tijdens de Kunstroute in Leiden.

Noot:
Kunstenaarscollectief StiQS werd in 2007 opgericht. De negen kunstenaars van dit collectief hebben textiel tot hun medium gemaakt lang voor dit materiaal in de mode kwam. Zij zijn geschoold in traditionele textieltechnieken, maar hebben daar in de loop der tijd vele andere aan toegevoegd. Hun werk laat zien dat textielkunst compleet in deze tijd staat.
©Flox den Hartog Jager, John Drop en de leden van StiQS 2023

© Copyright - Textielgroep StiQS textielkunst fiber art